Diyarbakır İskender Paşa Camii
Camii Hakkında
Diyarbakır’da İskender paşa Mahallesi’nde bulunan bu camiyi, Diyarbakır’da 14 yıl valilik yapan 12. Osmanlı Valisi İskender Paşa 1551 yılında yaptırmıştır. Diyarbakır'ın kuzeybatı çeyreğinde, kendi adıyla anılan mahallededir. Tipik bir Sinan ekolü ve Osmanlı camiidir. Bazı kaynaklarda bu caminin Mimar Sinan eseri olduğuna dair bilgiler bulunuyorsa da Mimar Sinan’ın eserlerini derleyen Tuhfetûl Mimarin’de ismi geçmemektedir.
Osmanlı mimarisinde belirli bir plan tipinin uygulandığı bu caminin önünde şadırvanı, doğusunda da türbesi bulunmaktadır. Tek kubbeli, kare planlı caminin güneyi 19,20 m'dir. Almaşık örgülü prizmatik gövdeyi üstte on altıgen, beyaz taşla örülü, orantılı kasnak ve kurşun kaplı kubbe izler. Son cemaat yeri dört sütun ve köşelerdeki L şeklinde ayakların taşıdığı beş bölümden meydana gelmiştir. Beş kubbeli son cemaat yerinin yıkıldığı, bazalt taşından, köşelerde L ayak ve arada dört beyaz mermer kolonlu olarak yenilendiği, üstünün ahşap kirişlemeyle örtüldüğü anlaşılıyor. Sivri kemerlerle birbirine bağlanmış olan sütunların başlıkları oldukça sadedir.
İskender Paşa Cami aslına uygun restorasyonu 1953 yılında merhum Ahmed Reşit İskenderoğlu tarafından yaptırılmıştır. Halen camii vakıf tarafından gözetilmektedir.
İskender Paşa Camisi Erken Osmanlı devri mimarisinin özelliklerini taşımasına rağmen, bir bakıma da Diyarbakır camilerinin etkisinde kalarak yapılmıştır. Caminin sol tarafına silindirik gövdeli, tek şerefeli taş minare eklenmiştir. Caminin yan tarafında İskenderoğlu ailesi fertlerinin mezarlarının bulunduğu türbeler yer almaktadır.
- Kare planlı, 14,76 x 14,76 m ölçüsündeki ibadet mekanının üzeri merkezi bir kubbe ile örtülüdür.
- Mihrap taştan olup mukarnaslıdır. Osmanlı mihraplarının bir benzeridir. Minber orijinalliğinden uzaklaşmış ahşap bir eserdir.
- Buradaki tromplar da çok aşağıdan başlamakta ve ortası bir çizgi ile ikiye ayrılmaktadır. Trompların arası da birer kemerle birbirlerine bağlanmıştır. Bu tromplara dayanan kubbe dışarıdan on altıgen bir kasnağa oturmaktadır.
